انسان با تهذیب نفس و علم حضوری می تواند حضور علت هستی بخش را درک نماید؛ لذا در فلسفه اسلامی خداوند حاضر علی الاطلاق است. اما پرسش از چرایی عدم انکشاف حضور الهی به طور گسترده برای بشر از طریق روش هایی مانند تجربه دینی ذهن فیلسوفان دین را به خود مشغول داشته است و تقریرات شلنبرگ در استدلال به اختفای الهی برای الحاد، در این میان نقش محوری دارد. عمده پاسخ ها به علت اختفای الهی از منظر وجودی، فلسفی، عرفانی و کلامی است. اما در پژوهش حاضر به روش تحلیل محتوایی سعی شده است رویکردهای انسانی تراویس دامزدی مورد ارزیابی قرار گیرد. وی با بیان مواردی مانند شاخص انزجار آسیب دیده، شاخص انزجار محدودیت وجودی، شاخص ترس و امید و شاخص از خود بیگانگی سعی در طرح دلایل اختفای الهی نموده است. در این مقاله عمده نقدهای این رویکرد انسانی مواردی چون نسبی گرایی و استقرای ناقص، بی نیاز نبودن از رویکردهای کلامی مانند تدبیر، حکمت و لطف الهی، ارائه تصویری منفعل از خداوند و عدم توجه به بعد اجتماعی دین، دانسته شده است.

به منظور شناسایی ارقام متحمل به خشکی و غربال کردن شاخص های تحمل به تنش خشکی تعداد 24 رقم زراعی گندم در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در دو شرایط دیم و آبی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سنندج مورد آزمایش قرار گرفتند. شاخص های تحمل به خشکی از قبیل: میانگین بهره وری (MP)، شاخص تحمل (TOL)، میانگین هندسی بهره وری (GMP)، شاخص حساسیت به تنش (SSI) و شاخص تحمل به تنش (STI) بر مبنای عملکرد دانه تک بوته در شرایط آبی (Yp) و دیم (Ys) محاسبه شدند. اختلاف بسیار معنی داری بین ژنوتیپ ها از نظر کلیه شاخص ها و عملکرد دانه در شرایط آبی و دیم وجود داشت. تحلیل همبستگی بین عملکرد دانه در تک بوته برای شرایط آبی و دیم و شاخص های تحمل به خشکی نشان داد که MP, GMP و STI مناسب ترین شاخص ها برای غربال کردن ژنوتیپ های گندم می باشند. با توجه به این شاخص ها و عملکرد بالا در دو شرایط آبی و دیم ژنوتیپ های قدس، آذر 2، کویر، مهدوی و چمران متحمل به خشکی تشخیص داده شدند. نمودار چند متغیره بای پلات گابریل نیز نشان داد که ژنوتیپ های قدس، آذر 2، کویر، مهدوی و چمران در مجاورت بردارهای مربوط به شاخص های تحمل به خشکی یعنی MP, GMP و STI قرار دارند. نهایتا از بین پنج ژنوتیپ، سه ژنوتیپ کویر، قدس و آذر 2 به دلیل عملکرد بالای آنها در شرایط دیم بعنوان متحمل ترین ژنوتیپ ها به خشکی معرفی شدند. همچنین توزیع ژنوتیپ ها در فضای بای پلات گابریل وجود تنوع ژنتیکی بین ژنوتیپ ها نسبت به تنش خشکی را نشان داد.

در بین تنش های مختلف محیطی، خشکی تاثیر منفی بالایی بر روی میزان تولید محصولات دارد. به منظور بررسی تحمل خشکی در ژنوتیپ های گندم دیم، آزمایشی با 36 ژنوتیپ گندم نان تهیه شده از سیمیت در دو شرایط دیم (تنش خشکی) و آبیاری تکمیلی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 96-1395 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی مغان مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که تفاوت معنی داری بین ژنوتیپ ها از نظر عملکرد دانه در هر دو شرایط دیم و آبیاری تکمیلی وجود داشت. تجزیه واریانس مرکب نشان داد که آبیاری تکمیلی باعث افزایش معنی دار عملکرد دانه گردید. در شرایط آبیاری تکمیلی ژنوتیپ های شماره 22، 34 و 21 به ترتیب با میانگین 143/3، 089/3 و 921/2 تن در هکتار بالاترین عملکرد دانه را به خود اختصاص دادند. تحت شرایط دیم بیشترین عملکرد دانه به میزان 647/2، 610/2 و 558/2 تن در هکتار به ترتیب مربوط به ژنوتیپ هایشماره 20، 22 و 27 بود. برای شناسائی ژنوتیپ های متحمل به خشکی، از شاخص های تحمل (TOL)، حساسیت به تنش (SSI)، میانگین بهره وری (MP)، میانگین هندسی بهره وری (GMP)، شاخص تحمل به تنش (STI) و شاخص پایداری عملکرد (YSI) استفاده شد. شاخص های MP، GMP و STI همبستگی بالایی با عملکرد تحت شرایط تنش و بدون تنش داشتند و به عنوان شاخص های مناسب برای گزینش ژنوتیپ های پرمحصول در هر دو شرایط محیطی معرفی شدند. بر اساس تجزیه به مؤلفه های اصلی و نمودار سه بعدی، ژنوتیپ های شماره 22، 34، 33 و 15 به عنوان ژنوتیپ های مقاوم و ژنوتیپ های شماره 7، 17، 14 و 1 به عنوان حساس به تنش خشکی شناخته شدند. تجزیه خوشه ای به روش Ward’ s بر پایه شاخص های تحمل به خشکی و عملکرد دانه در هر دو شرایط محیطی ژنوتیپ های مورد بررسی را در چهار گروه قرار داد که با نتایج تجزیه به مؤلفه های اصلی مطابقت داشت.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

تنش خشکی یکی از مهم ترین تنش های غیر زنده می باشد که رشد، متابولیسم و عملکرد گیاهان زراعی را در سراسر دنیا تحت تاثیر قرار می دهد. این تحقیق به منظور شناسایی ژنوتیپ های کلزا متحمل به خشکی با استفاده از شاخص های مختلف تحمل به خشکی در مزرعه مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی یزد انجام شد. دو سطح آبیاری شامل آبیاری براساس 80 میلی متر تبخیر از سطح تشتک تبخیر کلاس A (به عنوان تیمار شاهد)، قطع آبیاری از ابتدای مرحله گل دهی که در کرت اصلی قرار گرفت و 21 ژنوتیپ و لاین دبل هاپلوئید کلزا در کرت فرعی، به صورت طرح کرت های خرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. شش شاخص تحمل به خشکی شامل شاخص حساسیت به خشکی، شاخص تحمل تنش، شاخص تحمل، میانگین هارمونیک، میانگین تولید، میانگین هندسی عملکرد بررسی شد و هم چنین شاخص انتخاب ژنوتیپ ایده آل بر مبنای شاخص های مختلف تحمل به خشکی (STI، GMP، SSI، MP، TOL و HM) و صفات فیزیولوژی محاسبه شد. نتایج نشان داد تنش آبی تأثیر منفی بر عملکرد دانه، اجزای عملکرد، ارتفاع بوته و تعداد شاخه های ثانویه کلزا داشته است. بر مبنای شاخص SIIG، ژنوتیپ هایSLM046 و Adriana به ترتیب با بیش ترین مقدار SIIG (به ترتیب 791/0 و 756/0) به عنوان ژنوتیپ های امیدبخش در شرایط تنش خشکی معرفی شدند و می توانند ژنوتیپ هایی مناسب برای مناطق خشک باشند. این نتایج را نمودار سه بعدی نیز تایید نمود. در مجموع شاخص SIIG یک روش مناسب برای شناسایی ژنوتیپ های متحمل به تنش با استفاده از سایر شاخص های مختلف تحمل به خشکی و صفات مرفولوژیک می باشد.

این تحقیق با هدف ارزیابی تحمل به خشکی و شوری تعداد 10 جمعیت اصلاحی و دو رقم شاهد که همه آنها دیپلوئید، مولتی ژرم و گرده افشان بودند، در شرایط تنش خشکی، شوری و بدون تنش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در کرج اجرا گردید. در شرایط تنش شوری میزان هدایت الکتریکی 18 میلی موس بر سانتی متر (در عمق 30 سانتی متری از خاک) اندازه گیری گردید. آبیاری در تنش خشکی زمانی انجام شد که 90-85 درصد آب قابل استحصال از دسترس گیاه خارج شد و در تیمار بدون تنش آبیاری این مقدار 55-50 درصد آب قابل استحصال بود. شاخص های حساسیت به تنش (SSI)، تحمل به تنش (STI)، متوسط بهره وری (MP)، میانگین هارمونیک (HM) و میانگین هندسی (GMP) با عملکرد شکر سفید محاسبه گردید. بر اساس نتایج بدست آمده، همبستگی بین شاخص حساسیت به تنش خشکی (SSI)، با بقیه شاخص ها (MP، GMP، STI و HM) منفی و غیر معنی دار بدست آمد. در شرایط شوری، همبستگی شاخص (SSI) با بقیه شاخص ها (MP، GMP، STI و HM) منفی و معنی دار محاسبه گردید و همبستگی بین STI با MP، GMP و HM در هر دو شرایط تنش شوری و خشکی معنی دار گردیده بود. بر اساس شاخص های SSI و STI در شرایط تنش خشکی برای عملکرد شکر سفید نسل اول جمعیت 7233، نسل دوم جمعیت 8001 و نسل دوم جمعیت BP مشهد به عنوان متحمل ترین و 191 حساس ترین جمعیت شناسایی گردید. در شرایط شور با همین شاخص ها، نسل سه جمعیت 8001 و نسل دوم BP کرج متحمل ترین و شاهد 191 حساس ترین جمعیت شناخته شدند.

به منظور شناسایی شاخص های موثر در میزان تحمل به تنش و حفظ رشد پس از تنش در ژنوتیپ های نخود، آزمایشی با یک ژنوتیپ کاندید متحمل به خشکی MCC392 و یک رقم معرفی شده به عنوان متحمل به خشکی بین المللی MCC877 و یک ژنوتیپ کاندید حساس به خشکی شامل MCC68 در دو تیمار تنش خشکی (25درصد ظرفیت زراعی) و بدون تنش (ظرفیت زراعی) در اتاقک رشد در شرایط کنترل شده به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی با چهار تکرار انجام شد. تنش به مدت 9روز در مرحله گلدهی اعمال گردید و سپس گیاهان به اندازه ظرفیت زراعی آبیاری شدند. میزان عملکرد فتوسیستم І І ، اسیمیلاسیون CO2، مقاومت روزنه ای، ضریب پایداری غشاء، تعرق، محتوای نسبی آب برگ، پتانسیل آب برگ و صفات مورفولوژیکی ریشه و اندام هوایی ژنوتیپ ها در مراحل قبل از اعمال تنش، 24 و 48 ساعت پس از تنش و سپس 24 ساعت پس از آبیاری (ترمیم) مورد سنجش و ارزیابی قرارگرفت. در بررسی میزان بهبود رشد در مرحله ترمیم مشخص شد که ژنوتیپ متحمل MCC877، بیشترین میزان کارآیی مصرف آب و کمترین میزان تعرق را در مرحله ترمیم نسبت به دو ژنوتیپ دیگر داشت. بر اساس این نتایج می توان گفت که حفظ ضریب پایداری غشاء، کاهش تعرق و افزایش کارآیی مصرف آب در افزایش توانایی گیاهان جهت مقابله با تنش و همچنین فراهم نمودن شرایط رشد گیاه پس از اتمام تنش، نقش موثری خواهند داشت. علاوه برآن، ژنوتیپ های متحمل (MCC392 و MCC877) که از کاهش شدید عملکرد فتوسنتزی در شرایط تنش جلوگیری نمودند و قادر به انجام اسیمیلاسیون CO2 در حد مطلوب بودند، پس از اتمام تنش نیز از توانایی بالاتری جهت برگشت به شرایط رشد عادی برخوردار بودند.

مقدمه و هدف: مهم ترین عامل محدودکننده رشد گیاهان در شرایط دیم، آب می باشد و چون بخش اعظم اراضی ایران در نواحی خشک و نیمه خشک واقع شده اند، تعیین تحمل نسبی به خشکی در گیاهان زراعی از اهمیت ویژه برخوردار است. با ارزیابی ژنوتیپ هایی از هر گیاه که تحت شرایط کم آبی قادر به ارائه عملکرد نسبتاً قابل قبولی باشند، می توان با اطمینان بیشتری آن ها را در نواحی خشک و نیمه خشک کشت نمود. مواد و روش ها: به منظور بررسی اثر تنش خشکی و انتخاب ژنوتیپ­ های متحمل به خشکی در جو، 15 ژنوتیپ مختلف در دو شرایط نرمال آبیاری و دیم در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار در سال زراعی 1400-1399 در دو ایستگاه تحقیقاتی خیرآباد و خدابنده استان زنجان مطالعه شدند. یافته ها: نتایج تجزیه مرکب نشان داد که بین دو شرایط نرمال و دیم ازنظر صفت عملکرد دانه بین ژنوتیپ ها تفاوت معنی داری وجود داشت و شرایط دیم باعث کاهش بیش از 50 درصدی عملکرد دانه در مقایسه با شرایط آبیاری نرمال گردید. در شرایط آبیاری معمولی بیشترین عملکردها به­ ترتیب متعلق به ژنوتیپ های G3، G10 و G11 و در شرایط دیم علی رغم معنی دار نشدن اختلافات بین ژنوتیپ ها بیشترین عملکرد به­ترتیب متعلق به ژنوتیپ های G3، G6 و G2 بود. بین ژنوتیپ های موردمطالعه، ازنظر کلیه شاخص های کمّی مقاومت به خشکی (به جز شاخص YI و SNPI) و نیز عملکرد در شرایط دیم اختلاف بسیار معنی داری وجود داشت. تجزیه همبستگی شاخص ها با عملکرد در شرایط آبیاری معمولی و دیم، نشان داد که بین شاخص های MP، STI، GMP، MSTI2، HM و RDY با عملکرد در شرایط آبیاری معمولی و دیم همبستگی معنی داری وجود داشت. تجزیه به مؤلفه های اصلی بر اساس شاخص ها، نشان داد که مؤلفه اول 79/95 و مؤلفه دوم 14/049درصد از تغییرات کل را توجیه می کنند. نمودار بای پلات حاصل از مؤلفه ها نشان داد که ژنوتیپ های G1، G2، G3، G9، G10، G11، G12 و G13 در قسمت مثبت نمودار مؤلفه اوّل قرار داشته و این ژنوتیپ ها دارای سازگاری خوبی به محیط های آبی بودند. از بین این ژنوتیپ ها، ژنوتیپ های G2، G3 و G13 در قسمت مثبت نمودار مؤلفه دوم قرار گرفتند بنابراین می توان این ژنوتیپ ها را ژنوتیپ های با عملکرد بالا در هر دو شرایط آبی و دیم معرفی کرد. تجزیه خوشه ­­ای نشان داد که ژنوتیپ های G1، G2، G3، G9، G10 و G11 در یک گروه قرار گرفتند و می توان این ژنوتیپ ها را ازنظر شاخص های محاسبه شده، به عنوان ژنوتیپ های متحمل به خشکی در نظر گرفت. نتیجه گیری: بین شاخص های MP، STI، GMP، MSTI2، HM و RDY محاسبه شده با عملکرد در شرایط آبیاری معمولی و دیم همبستگی معنی داری وجود داشت؛ بنابراین می توان از این شاخص ها جهت گزینش ژنوتیپ های متحمل به تنش استفاده کرد. گروه بندی ژنوتیپ های جو بر اساس شاخص های کمی محاسبه شده نشان داد، ژنوتیپ های G2، G3 و G13 به عنوان ژنوتیپ های برتر در شرایط آبیاری کامل و متحمل ترین ژنوتیپ های جو نسبت به تنش کم آبی شناسایی شدند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

خشکی حدود 40 تا 60% اراضی کشاورزی دنیا را تحت تاثیر قرار می دهد. ایران با متوسط نزولات آسمانی 240 میلی متر در زمره مناطق خشک و نیمه خشک دنیا قرار می گیرد. به منظور شناسایی بهترین شاخص های تحمل تنش و سپس گزینش برترین ژنوتیپ های جو، این آزمایش با تعداد 20 رقم و لاین امیدبخش جو در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی در سه تکرار در دو شرایط ( آبیاری نرمال و قطع آبیاری بعد از 50% سنبله دهی) در ایستگاه تحقیقات کشاورزی طرق به مدت دو سال مورد مطالعه قرار گرفت. شاخص هایتحملتنشبااستفادهازمیانگیندوسالهعملکرددرهرمحیطمحاسبه شدند که عبارت بودند از MP, GMP, STI, SSI, TOL, YI, YSI, RDI. بررسی همبستگی بین شاخص ها و عملکرد دانه در دو محیط تنش و بدون تنش با استفاده از نمودار بای پلات، نشان داد که شاخص های MP, GMP و STI بهترین شاخص ها جهت شناسایی ژنوتیپ های برتر در دو محیط آزمایش بودند. همچنین بر اساس چند ضلعی GIBiplot لاین های 6، 20 و 15 برترین ژنوتیپ ها شناخته شدند. بررسی همزمان عملکرد و پایداری ژنوتیپ ها با استفاده از GGEBiplot بر اساس عملکرد دانه در مجموع دو شرایط نیز نشان داد که ژنوتیپ های 6، 15 و 20 با داشتن عملکرد و پایداری بالا بهترین ژنوتیپ ها بودند. همچنین لاین شماره 6 در بای پلات تعیین ژنوتیپ ایده ال به عنوان ژنوتیپ برتر شناخته شد.